فهرست مطالب
کود زیستی چیست
کود بیولوژیک یا زیستی به کودهایی گفته میشود که حاوی میکروارگانیسمهایی مانند قارچها، باکتریها و جلبکهای سبز-آبی هستند. این میکروارگانیسمها میتوانند میزان مواد غذایی را در خاک افزایش داده و آنها را به میزان بیشتری در دسترس گیاه قرار دهند. همین امر باعث میشود که رشد گیاهان به خوبی انجام پذیرد.
کودهای زیستی بخش جداییناپذیری از روند کشاورزی به شمار میروند و در کشاورزی بسیار حائز اهمیت هستند.
با توجه به افزایش تولید محصولات کشاورزی، استفاده از کودهای بیولوژیک بهشدت مورد توجه قرار دارد. کودهای بیولوژیک با استفاده از تثبیت بیولوژیکی نیتروژن، سلامت خاک را تضمین میکنند و زمانی که گیاهان در خاک کشت میشوند رشد آنها به تندی صورت میگیرد.
کودهای زیستی چه میکنند؟
کودهای زیستی به گیاهان کمک میکنند تا از تمام مواد غذایی موجود در خاک استفاده کنند، بنابراین به کشاورزان این امکان را میدهند که از مقدار کودهای شیمیایی مصرفی کاسته شود.
کودهای زیستی فرآوردههایی هستند که از فعالیت یک موجود زنده و یا تجمع موجودات زندهای که به جمعیت رسیده، تولید شدهاند و بهصورت زنده مورد مصرف قرار میگیرند.
فواید کود زیستی
فسفر و نیتروژن از عناصر مهم برای رشد گیاه هستند. این ترکیبات بهطور طبیعی در محیط وجود دارند اما گیاهان توانایی محدودی در استخراج آنها دارند.
فسفر در خاک به فراوانی یافت میشود، اما عمدتاً بهصورت تثبیت نشده است و نیتروژن نیز در هوا به فراوانی یافت میشود. فسفر نقش مهمی در افزایش مقاومت گیاه به تنشهای محیطی، افزایش ریشهزایی گیاه و کیفیت محصول و بهطور مستقیم یا غیرمستقیم در تثبیت نیتروژن دارد. اگر فسفر به سرعت توسط گیاه مورد استفاده قرار نگیرد، از طریق واکنشهای شیمیایی در خاک تثبیت میشود.
با این کار فقط مقدار کمی از این ماده مغذی حیاتی در دسترس گیاه باقی میماند. چون گیاه به تنهایی نمیتواند فسفر را برای خود آزاد و قابل دسترس نماید.
آزاد کردن فسفر توسط کود زیستی
کود زیستی به دو روش قادر به آزاد کردن فسفر است:
قارچ
نوعی قارچ بهنام Penicillium bilaiaeبرای آزاد کردن فسفر از خاک است. این قارچ یک اسید آلی میسازد که فسفات را در خاک حل میکند تا ریشهها بتوانند از آن استفاده کنند.
کود زیستی ساخته شده از این ارگانیسم یا با پوشاندن دانهها با قارچ (به نام تلقیح) یا قرار دادن آن بهطور مستقیم در زمینی که ریشههای گیاه در آن زندگی میکنند، اعمال میشود.
باکتریهای مفید
نمونه دیگری از موجوداتی که برای تولید کودهای زیستی استفاده میشود، باکتری ریزوبیوم است. این باکتری روی ریشههای گیاه در مجموعههای سلولی به نام گره زندگی میکند.
گرهها کارخانههای بیولوژیکی هستند که میتوانند نیتروژن را از هوا خارج کرده و آن را به شکل آلی تبدیل کنند که گیاه بتواند از آن استفاده کند. از آنجایی که باکتریها در ریشهها زندگی میکنند، مواد مغذی را مستقیماً به گیاه منتقل میکنند.
این روش لقاح توسط طبیعت طراحی شده است. حبوبات میتوانند با جمعیت زیادی از باکتریهای مفید روی ریشههای خود، از نیتروژن طبیعی به جای کود نیتروژن سنتی و گرانقیمت استفاده کنند. در ادامه به انواع مهم کودهای زیستی اشاره شده است.
انواع کود زیستی
کودهای زیستی به دو بخش کود زیستی غیرزنده و کود زیستی زنده تقسیمبندی میشوند:
کود زیستی غیر زنده
این کودها شامل بقایای محصولات کشاورزی و همچنین بقایای صنایع مختلف که محصولات میکروبی یا زیستی را مورد مصرف قرار میدهند، هستند.
این ترکیبات جزو ترکیبات آلی غیرقابل حل در آب هستند. از ترکیبات آلی بهبوددهنده خاک میتوان انواع کود دامی مانند کود گاوی، کود گوسفند، کود مرغی و شتری را نام برد. استفاده از کودهای دامی تازه میتواند باعث خسارت جدی به ریشه گیاه شود. لذا در صورت مصرف این کودها، حتمأ قبل از مصرف، فرآوری صحیحی روی آنها انجام گیرد.
کود زیستی زنده
کودهایی که از میکروارگانیسمهای زنده در آنها استفاده شده در دو بخش کودهای با منشاء قارچی و باکتری دستهبندی میشوند.
کود با منشاء قارچی
قارچهایی که فقط در بخش تغذیه گیاهی میتوانند کمک گیاه باشند از نوع هوازی هستند و غالبأ همزیستهای اجباری گیاهان محسوب میشوند. در دنیا بخش جدیدی از دستهبندی قارچهایی که موجب کمک به رشد گیاه میشوند را دسته مایکوریزایی و یا شبهمایکوریزایی (اندوفیتها) نامیدهاند. مایکوریزاها قارچهایی از گونههای متفاوت هستند که توانایی همزیستی با ریشه گیاه را داشته و در این همزیستی موجب فراهم شدن شرایطی برای رشد بهتر گیاه میشوند. البته این قارچها از بین عناصر غذایی ضروری گیاه، فقط فسفر را تأمین میکنند و در فراهم کردن عناصر دیگر بهطور مستقیم نقش کمتری دارند.
کود با منشاء باکتری
محتوای این کودها از باکتریهای زندهای تشکیل شده که فعالیت آنها موجب فراهم شدن عناصر غذایی برای گیاهان میشود.
