اثر مثبت کودها بر روی افزایش تولیدات کشاورزی تحت تاثیر زمان و عواملی مانند خاک و شرایط آب و هوایی میباشد. اما در بهبود کارایی کوددهی فاکتورهای مهمی موثر می باشند. یکی از این فاکتورها زمان کوددهی است. زمان مصرف کود به معنی تامین عنصر غذایی مورد نیاز گیاه در زمان مناسب است. به طور مثال کودهای آلی (حیوانی) را باید در اواخر پاییز به خاک اضافه نمود. معمولا کودهای حیوانی را قبل از کاشت گونههای وجینی مانند ذرت، چغندر و سیب زمینی و باغات (به صورت چالکود و یا نواری) به خاک میدهند. اثرات کودهای دامی در خاک معمولا تا 2 الی 3 سال در خاک باقی میماند. کودهای پایه مانند کودهای ازت، فسفر و پتاسیم را حدود یک ماه قبل از کاشتن بذر و یا نهال به خاک اضافه میکنند. کودهای ازته و عناصر کم نیاز را میتوان به صورت پایه و یا سرک به خاک اضافه نمود. کودهای حاوی عناصر کم مصرف به دو صورت سولفات و کلات مورد استفاده قرار میگیرد. کودهای سولفات از طریق خاک و کودهای کلات بیشتر از طریق محلول پاشی در طول فصل و بر اساس نیاز گیاه مورد استفاده قرار میگیرد. کودهای شیمیایی قابل حل در آب را بر اساس درجه حلالیت و نوع آن در دو نوبت یا سه نوبت از طریق سیستم آبیاری به خاک اضافه میشود.
امروزه کودهای مورد استفاده در صنعت کشاورزی از کودهای پایه و سرک بسیار فراتر رفته و مانند مکملهای غذایی انسانها که بر اساس شرایط سنی، جنسیتی، رشدی و نیاز افراد مختلف، توسط پزشک تجویز میشود، کودهای مختلف نیز بر اساس شرایط و مرحله رشدی گیاهان، شرایط خاک و آب و اقلیم منطقه توسط متخصصان کشاورزی توصیه می شود.
از جمله کودهایی که امروزه بسیار مورد استفاده قرار میگیرد بهبود دهندههای خاک مانند اسید هیومیک و بهبود دهندههای رشد و ضد تنش مانند عصارههای جلبک و اسید آمینهها میباشد که از اول فصل تا مرحله رسیدگی مورد استفاده قرار میگیرد.
آنالیز خاک و برگ برای برنامهریزی برای کشت سال بعد، یکی از مهمترین فاکتورهای موثر برای مدیریت هزینه است. قبل از تاسیس باغ نیز بهترین زمان برای تعیین واریته و نوع درختان انتخابی، الگوریتم کشت، تسطیع و تعیین نیاز غذایی و برنامه ریزی غذایی برای تاسیس باغ می باشد.
بر عکس تصور که زمانی که گیاه در مرحله رشد میباشد را تنها زمان مصرف کود در نظر میگیرند کود دهی باید به طور برنامه ریزی شده در تمامی مراحل خواب زمستانه، آغاز رشد رویشی و ریشه دهی، رشد زایشی، رسیدگی و حتی پس از برداشت در درختانی مانند پسته و سیب به طور مستمر و بر اساس نیاز گیاه صورت گیرد.
از عوامل موثر دیگر بر کارایی کوددهی، نحوه استفاده از آن، شرایط آب و هوایی و عوامل دیگر میباشد. عواملی که باعث کاهش اثرات کود روی افزایش محصول میگردد را میتوان به چند دسته تقسیم کرد.
– مقدار نامناسب یا نامتعادل کودی (کاهش در حدود 20 تا 50 درصد)
– زمان نامناسب مصرف کود بدون در نظر گرفتن نیاز گیاه
– روش نادرست مصرف کود
– نامساعد بودن واریته و نژاد گیاه زراعی
– نامساعد بودن خاک در هنگام کاشت بذر مانند خاک های شور، سدیمی، شور- سدیمی، آهکی
– دیر کاشتن بذر
– مقدار کم بذر کاشته شده
– آبیاری ناکافی و ناکارآمد
– تاثیر علف های هرز
– خاک های با زهکش نامناسب
– عملیلت آماده سازی نامناسب زمین
میتوان نتیجه گرفت قبل از مصرف هر کودی در زمین کشاورزی یا گلخانه بهتر است ابتدا از اصلاح هر کدام از فاکتورهای فوق مطمئن شویم. سپس با مشاوره یا کارشناسان خبره و مطابق با آنالیز خاک و نیاز گیاه اقدام به کوددهی نماییم.
