نشانه های عمومی کمبود عناصر غذایی در گیاهان

عناصر مورد نیاز در تغذیه گیاه

تغذیه گیاهان نیازمند تأمین عناصر ضروری است که به دو دسته ماکرو و میکرو تقسیم می‌شوند. عناصر ماکرو شامل نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم و گوگرد هستند که برای رشد، فتوسنتز، و فرآیندهای متابولیک گیاهان ضروری‌اند. در عین حال، عناصر میکرو شامل آهن، منگنز، مس، روی، بور، مولیبدن و کلر می‌باشند که در مقادیر بسیار کم اما برای فعالیت‌های آنزیمی، تنظیم رشد سلولی و فرآیندهای خاص دیگر مانند جذب آب و مواد غذایی و غیره … اهمیت دارند. تأمین به‌موقع و متعادل این عناصر باعث رشد سالم و بهینه گیاهان می‌شود.

علائم کمبود نیتروژن در تغذیه گیاهان

کمبود عنصر نیتروژن ابتدا در برگ‌های مسن به صورت رنگ‌پریدگی و زردی برگ‌ها مشاهده می‌شود؛ زیرا نیتروژن عنصری متحرک است. کم شدن رشد رویشی، رنگ پریده شدن میوه‌ها، خشک شدن و ریزش گل‌ها و قهوه‌ای شدن ریشه از دیگر علائم کمبود نیتروژن می باشد.

کمبود نیتروژن در گیاه

روشهای رفع کمبود نیتروژن در گیاه

کودهای حاوی عنصر نیتروژن در طول فصل رشد به تدریج در اختیار گیاه قرار می‌گیرند. مشهورترین کود حاوی نیتروژن، اوره است. از دیگر کودهای نیتروژنی می‌توان به سولفات آمونیوم، نیترات آمونیوم، نیترات پتاسیم، نیترات کلسیم، فسفات آمونیوم و کودهای ترکیبی NPK اشاره کرد.

علائم کمبود عنصر فسفر در تغذیه گیاهان

فسفر عنصری متحرک در گیاه است و از بافت‌های مسن‌تر به سمت بافت‌های جوان حرکت می‌کند؛ بنابراین ابتدا علائم کمبود این عنصر در برگ‌های مسن دیده می‌شود. کمبود فسفر موجب نازک، ریز شدن و آبی تیره تا بنفش شدن برگ‌ها می‌شود. به موجب کمبود این عنصر رشد ریشه کم شده و جوانه زنی کاهش می‌یابد. همچنین کمبود فسفر موجب تأخیر در گلدهی می‌شود و می‌تواند بر روی رشد دانه و میزان محصول تأثیر بگذارد.

کمبود فسفر در گیاه

رفع کمبود عنصر فسفر در گیاه

کودهای حاوی فسفر را در تمام مدت رشد گیاه و قبل از کاشت، استفاده می‌شوند. برای رفع کمبود فسفر در گیاه می‌توان از کودهایفسفاته، مانند منو پتاسیم فسفات، دی پتاسیم فسفات، منو آمونیوم فسفات، اسید فسفریک، کود هایی با درصدهای مختلف فسفر (NPK) و یا کودهای سوپر فسفات ساده، سوپر فسفات تریپل استفاده نمود.

علائم کمبود عنصر پتاسیم در تغذیه گیاهان

کمبود پتاسیم در گیاهان ابتدا با زردی حاشیه برگ‌های پیر (کلروز حاشیه‌ای) آغاز شده و در ادامه به نکروز و سوختگی منجر می‌شود. کاهش پتاسیم در برگ‌ها باعث اختلال در تنظیم اسمزی و کاهش فتوسنتز شده که رشد گیاه را محدود و برگ‌ها را کوچک و پیچ‌خورده می‌کند. کمبود این عنصر مقاومت گیاه را در برابر تنش‌های زیستی و غیرزیستی کاهش داده و حساسیت به بیماری‌ها و خشکی را افزایش می‌دهد. در نهایت، کاهش کیفیت، اندازه و طعم میوه‌ها، همراه با ریزش زودرس، عملکرد محصول را به‌شدت کاهش می‌دهد.

رفع کمبود عنصر پتاسیم در گیاه

به منظور رفع کمبود پتاسیم می‌توان از کودهای پتاس بالا استفاده کرد. کودهای حاوی پتاسیم شامل کودهای NPK با درصدهای مختلف پتاسیم، سولفات پتاسیم، کلرید پتاسیم، نیترات پتاسیم، منو پتاسیم فسفات، دی پتاسیم فسفات، کودهای پتاس با توجه به شرایط محیطی و بافت خاک استفاده کرد.

کمبود پتاسیم در گیاه

علائم کمبود عنصر کلسیم در تغذیه گیاهان

کلسیم عنصری غیر متحرک است؛ بنابراین علائم کمبود این عنصر ابتدا در برگ‌های جوان مشاهده می‌شود. پیچ‌خوردگی، بدشکلی، عصایی شدن برگ‌های جدید، از بین رفتن جوانه‌های انتهایی و همچنین کند شدن رشد ریشه‌ها و سیاه شدن نوک ریشه از علا‌ئم کمبود کلسیم در گیاه است. کمبود کلسیم باعث پوسیدگی گلگاه میوه‌هایی مثل گوجه فرنگی، هندوانه و سیاه شدن نوک گل‌کلم می‌شود. علائم کمبود کلسیم در سیب به‌صورت عارضه لکه چوب‌پنبه‌ای سیب، عارضه لکه تلخ سیب، عارضه سیاه شدن مغز سیب ظاهر می‌شود. کمبود کلسیم در درختان پسته باعث ایجاد لکه استخوانی در میوه و کاهش کمیت و کیفیت محصول می‌شود.

کمبود کلسیم در گیاه

رفع کمبود عنصر کلسیم در گیاه

جهت رفع کمبود کلسیم در گیاه از کودهای نیترات کلسیم، پتاسیم کلسیم نیترات، کلرید کلسیم، سولفات کلسیم، انواع کلات‌های کلسیم مانند (آمینو کلات کلسیم) به صورت خاکی و محلول پاشی استفاده می‌شود.

علائم کمبود عنصر منیزیم در گیاهان

کمبود منیزیم در گیاهان ابتدا با زردی بین رگبرگ‌ها در برگ‌های مسن‌تر آغاز می‌شود که به دلیل کاهش تولید کلروفیل است سپس نواحی زرد به نکروز قهوه‌ای تبدیل شده و سوختگی حاشیه برگ‌ها مشاهده می‌شود. این کمبود منجر به رشد محدود و کوچک شدن برگ‌ها می‌شود و گیاه را از نظر فتوسنتزی ضعیف می‌کند. همچنین، گیاهان مبتلا به کمبود منیزیم معمولاً حساس‌تر به تنش‌ها مانند خشکی و بیماری‌ها هستند.

کمبود منیزیم در گیاه

رفع کمبود عنصر منیزیم در گیاه

جهت رفع کمبود منیزیم در گیاه می‌توان از کودهای سولفات منیزیم، نیترات منیزیم و کلات منیزیم استفاده نمود.

علائم کمبود عنصر گوگرد در تغذیه گیاهان

کمبود گوگرد در گیاهان ابتدا با زردی برگ‌ها (کلروز) به‌ویژه در برگ‌های جوان شروع می‌شود که به دلیل کاهش سنتز کلروفیل و فعالیت آنزیم‌های فتوسنتزی است .  این علائم به تدریج به کاهش رشد گیاه و کوچک شدن برگ‌ها منجر می‌شود در برخی موارد، برگ‌ها به رنگ سبز کمرنگ یا زرد در می‌آیند و همچنین نکروز حاشیه‌ای در برگ‌های پایین‌تر دیده می‌شود. کمبود گوگرد همچنین باعث کاهش کیفیت محصول و ضعف در مقاومت گیاه به بیماری‌ها و تنش‌های محیطی مانند خشکی می‌شود در گیاهانی مانند برنج و سبزیجات، این کمبود می‌تواند منجر به کاهش عملکرد و کیفیت محصول گردد.

کمبود گوگرد در گیاه

رفع کمبود عنصر گوگرد در گیاه

کودهای دارای گوگرد که برای رفع کمبود این عنصر استفاده می‌شوند شامل کودهای حاوی عنصر گوگرد، کودهای حاوی سولفات ها (مانند سولفات پتاسیم سولفات منیزیم)، کودهای مایع گوگردی هستند.

علائم کمبود عنصر آهن در تغذیه گیاهان

کمبود آهن در گیاهان معمولاً با زردی بین رگبرگ‌ها در برگ‌های جدید شروع می‌شود، در حالی که رگبرگ‌ها سبز باقی می‌مانند .این علائم به علت کاهش فعالیت کلروفیل و فتوسنتز است که در نهایت به کاهش رشد گیاه و ضعف در تولید محصول می‌انجامد در صورت ادامه کمبود، نکروزبرگ‌ها و کاهش کیفیت میوه‌ها به‌ویژه در گیاهان حساس مشاهده می‌شود.

کمبود آهن در گیاه

رفع کمبود عنصر آهن در گیاه

کودهای حاوی آهن مانند کلات آهن (Fe-EDTA, Fe-DTPA, Fe-EDDHA) و سولفات آهن (FeSO₄) برای رفع کمبود این عنصر در گیاهان استفاده می‌شوند. این کودهای کلات شده آهن به‌ویژه در خاک‌های با pH بالا یا خاک‌های کم‌تهویه مؤثر بوده و جذب سریع آهن توسط گیاه را تسهیل می‌کنند.

علائم کمبود روی در تغذیه گیاهان

کمبود روی در گیاهان ابتدا با زردی میان برگ در برگ‌های جوان شروع می‌شود که به دلیل کاهش تولید کلروفیل است. اما از مهم ترین علائم کمبود کوتاهی میان‌گره‌ها و ریزی برگ‌ها (به صورت جارویی شدن) هستند که باعث کاهش سطح برگ و توان فتوسنتزی می‌شود. در صورت ادامه کمبود، نکروز حاشیه‌ای برگ‌ها مشاهده می‌شود و به تدریج به ریزش برگ‌ها و کاهش کیفیت محصول منجر می‌شود. این علائم در گیاهانی که در خاک‌های فقیر از روی رشد می‌کنند، بیشتر مشاهده می‌شود.

کمبود روی در گیاه

رفع کمبود عنصر روی در گیاه

جهت رفع کمبود روی در گیاه از سولفات روی، کلات روی و سایر کود های حاوی عنصر روی به صورت محلول پاشی  استفاده می‌شود.

علائم کمبود بور در تغذیه گیاهان

کمبود بور در گیاهان می‌تواند به کاهش رشد ریشه‌ها و مشکلات در تقسیم سلولی منجر شود. اولین علائم کمبود بور به صورت زردی و نکروز در برگ‌های جوان و لایه‌های نکروتیک در اطراف رگبرگ‌ها ظاهر می‌شود. همچنین، کمبود بور باعث عدم رشد و توسعه ریشه‌ها و توقف گلدهی می‌شود، که می‌تواند عملکرد گیاه را کاهش دهد. چروکیدگی برگ‌ها و ریزش زودرس گل‌ها و میوه‌ها از دیگر علائم کمبود بور در گیاهان است. این کمبود در گیاهانی که در خاک‌های اسیدی یا قلیایی با کمبود بور رشد می‌کنند، بیشتر دیده می‌شود.

کمبود بور در گیاه

رفع کمبود بور در گیاه

عنصر بور را می‌توان به صورت محلول پاشی یا خاکی استفاده نمود. اسید بوریک و کود مایع بور مانند آمینو کلات بر یا کلبر در زمان مورد نیاز برای گیاهان مختلف می‌تواند استفاده شود. برخیکودهای محلول پاشی ریزمغذی‌ها هم حاوی بور هستند و می‌توانند برای رفع کمبود بور استفاده شوند.

علائم کمبود منگنز در تغذیه گیاهان

علائم کمبود منگنز ابتدا در برگ‌های جوان مشاهده می‌شود و حاشیه برگ‌ها حالت سوختگی پیدا می‌کنند. برگ‌ها ریز و کوچک می‌شوند و بین رگبرگ‌های به حالت زرد رنگ و کلروز درمی‌آید و حتی امکان دارد در شرایط کمبود شدید منگنز بین رگبرگ‌ها قهوه‌ای و نکروز شود.

کمبود منگنز در گیاه

رفع کمبود منگنز در گیاه

برای رفع کمبود منگنز در گیاهان می‌توان از سولفات منگنز (MnSO₄) و کلات‌های منگنز (Mn-EDTA, Mn- DTPA)  استفاده کرد. این کودها به گیاهان کمک می‌کنند تا منگنز را به طور مؤثر از خاک جذب شود.

علائم کمبود مس در تغذیه گیاهان

کمبود مس در گیاهان باعث بروز علائمی مانند زردی برگ‌ها و نکروز نواحی بین رگبرگ‌ها در برگ های جوان می‌شود. این کمبود همچنین به کاهش رشد ریشه‌ها و اختلال در تقسیم سلولی منجر می‌شود. علاوه بر این، چروکیدگی برگ‌ها و کاهش مقاومت به بیماری‌ها از دیگر نشانه‌های کمبود مس در گیاهان است. در برخی  موارد کمبود مس باعث از بین رفتن مریستم انتهایی می شود.

کمبود مس در گیاه

رفع کمبود مس در گیاه

کودهای حاوی مس مانند سولفات مس (CuSO₄) و کلات‌های مس (Cu-EDTA, Cu-DTPA) برای رفع کمبود  عنصر در گیاهان استفاده می‌شوند. این کودها به گیاهان کمک می‌کنند تا مس را به طور مؤثر جذب کرده و عملکرد بهتری داشته باشند.

علائم کمبود عنصر مولیبدن در تغذیه گیاهان

عنصر مولیبدن تنها ریز مغذی متحرک بوده و در شرایط کمبود از برگ‌های مسن به سمت برگ‌های جوان حرکت می‌کند؛ بنابراین علائم کمبود این عنصر ابتدا در برگ‌های مسن مشاهده می‌شود. کمبود مولیبدن در گیاهان می‌تواند علائمی چون زردی برگ‌ها (کلروز)، ایجاد کند. همچنین، نکروز حاشیه‌ای و کاهش رشد ریشه‌ها از دیگر علائم این کمبود است. در برخی گیاهان، کمبود مولیبدن باعث کاهش عملکرد دانه و مشکلات در فرایند جذب نیتروژن می‌شود، زیرا مولیبدن در فعالیت آنزیم‌های نیتروژناز نقش دارد.

کمبود مولیبدن در گیاه

رفع کمبود عنصر مولیبدن در گیاه

در زمان مشاهده کمبود مولیبدن از کودهای حاوی مولیبدن استفاده می‌شود. از کود های حاوی این عنصر می توان به سولفات مولیبدن، نیترات مولیبدن، کلات مولیبدن و مولبدات سدیم اشاره کرد.