فهرست مطالب
مقدمه
علفهای هرز و آفات از مهمترین دشمنان محصولات کشاورزی هستند. با وجود پیشرفتهای زیادی در روشهای کنترل، هنوز هم تهدید بزرگی برای کشاورزی محسوب میشوند.
چرا پاییز مهم است؟
- در فصل پاییز بسیاری از علفهای هرز شروع به گلدهی و تولید بذر میکنند. اگر کنترل نشوند، این بذرها در خاک ذخیره میشوند و سالهای بعد مشکل را چند برابر میکنند.
- آفات و بیماریها نیز میتوانند در بقایای گیاهی یا خاک باقی بمانند و با شروع فصل رشد دوباره فعال شوند.
- پاییز بهترین فرصت است تا جلوی چرخهی زندگی و تکثیر علفهای هرز گرفته شود.
تفاوت کنترل و مدیریت علفهای هرز
- کنترل علفهای هرز: فقط حذف علفهای موجود (مثلاً با شخم یا علفکش).
- مدیریت علفهای هرز: فراتر از حذف؛ شامل پیشگیری از ورود و پراکندگی، کاهش جوانهزنی و ایجاد شرایطی است که گیاه زراعی بهتر رشد کند و علف هرز کمتر فرصت رقابت داشته باشد.
مدیریت تلفیقی
مدیریت تلفیقی یعنی استفاده از ترکیب چند روش مختلف (زراعی، بیولوژیکی، شیمیایی و حتی فناوری نوین) برای مبارزه با علفهای هرز و آفات.
- هدف این است که با استفاده متعادل از همه ابزارها، جمعیت آفات و علفهای هرز زیر سطح زیان اقتصادی باقی بماند.
- مهمترین اصل آن پیشگیری است؛ یعنی جلوگیری از ورود و پراکندگی علفهای هرز.
راههای ورود علفهای هرز
- بذر آلوده محصولات زراعی
- ابزارهای کشاورزی آلوده (کمباین، تراکتور)
- کود حیوانی و کمپوست آلوده
- انتقال توسط باد، آب آبیاری یا علوفه دامها
افزایش توان رقابت گیاه زراعی
یکی از راههای مهم مدیریت این است که شرایط رشد گیاه اصلی بهتر شود تا بتواند بر علفهای هرز غلبه کند، از جمله:
- افزایش تراکم کاشت
- کاشت در زمان مناسب
- استفاده از ردیفهای باریکتر
- مدیریت درست کوددهی
- انتخاب ارقام زراعی قویتر و رقابتیتر
در این حالت گیاه زراعی سریعتر و قویتر رشد کرده، منابع خاک را مصرف میکند و فرصت کمی برای علفهای هرز باقی میگذارد.
اگر در پاییز مبارزه نشود چه میشود؟
- افزایش بانک بذر خاک و باقی ماندن بذرها برای سالهای بعد
- آلودگی شدیدتر و تراکم بیشتر علفهای هرز در سالهای آینده
- کاهش رشد و عملکرد محصولات به دلیل رقابت بر سر نور، آب و مواد غذایی
- افزایش هزینهها و سختی کنترل در سالهای بعد
- گسترش علفهای هرز مقاوم به سموم
البته باید عنوان کرد که همهی علفهای هرز مثل هم نیستند؛ بعضی از آنها به دلیل ویژگیهای زیستیشان نسبت به روشهای مختلف مبارزه مقاومت بیشتری نشان میدهند.
علفهای هرز مهم
به طور کلی سه گروه از علفهای هرز مهم هستند:
علفهای هرز چندساله
(دارای ریزوم، غده یا ریشه عمیق)
اینها با قطع یا سمپاشی ساده از بین نمیروند چون دوباره از بخشهای زیرزمینی جوانه میزنند.
- پیچک صحرایی
- پنجهمرغی (Cynodon dactylon)
- تخممرغی یا مرغ (Sorghum halepense)
- تلخه (Alhagi spp.)
پیچک صحرایی
علفهای هرز با تولید بذر فراوان و ماندگاری بالا در خاک
بذر این گیاهان سالها در بانک بذر خاک زنده میماند و به تدریج سبز میشود، پس ریشهکنیشان سخت است.
- یولاف وحشی
- سلمه تره
- تاج خروس
علفهای هرز مقاوم به علفکشها
به دلیل استفادهی طولانیمدت از یک نوع سم، بعضی گونهها مقاومت ژنتیکی پیدا کردهاند.
- یولاف وحشی و خردل وحشی در برابر برخی علفکشهای رایج
- علف شور (سالیسیا) و سلمه تره در برابر علفکشهای عمومی
- برخی گونههای پنجهمرغی و سوروف در برابر علفکشهای گندمیان
یولاف وحشی
علفهای چندساله با اندامهای زیرزمینی (مثل پنجهمرغی و پیچک صحرایی) سختترین گروه هستند. بعد از آن، علفهای بذرزا با دوام بالا (مثل یولاف وحشی و تاجخروس) مشکلسازند. در سالهای اخیر، علفهای مقاوم به علفکش هم به معضل جدی تبدیل شدهاند. به همین دلیل است که در مدیریت تلفیقی گفته میشود هیچ وقت نباید فقط به یک روش یا یک سم تکیه کرد، چون باعث افزایش مقاومت علفهای هرز میشود.
