فهرست مطالب
مقدمه
در دهههای اخیر، مساحت گلخانهها در سراسر جهان افزایش یافته است که عمدتاً به دلیل استفاده فزاینده از گلخانههای پلاستیکی برای کشت محصولات سبزیجات است. انتخاب مکان یکی از عوامل کلیدی برای تولید گلخانهای سودآور و پایدار است. عوامل اصلی تعیینکننده مکان و انتخاب سایت برای تولید گلخانهای عبارتند از: هزینه تولید، کیفیت محصول تولید شده و هزینه حملونقل به بازارها. به وضوح، هزینه و کیفیت تولید بستگی به اقلیم محلی و شرایط کشت در گلخانه دارد. سطح سرمایهگذاری در فناوری (گلخانهها و تجهیزات ساده یا پیچیده) و همچنین مدیریت، عمدتاً بستگی به اقلیم محلی دارد.
امروزه، حملونقل از راه دور موجب شده است که مناطق تولید ممکن است از مراکز مصرف اصلی دور باشند، که باعث توسعه صنایع گلخانهای در بسیاری از مناطق با شرایط اقلیمی مساعد در سراسر جهان شده است. در ادامه، به بررسی تأثیر عوامل اقلیمی مختلف بر انتخاب محل احداث گلخانه میپردازیم:
تابش خورشید و جهتگیری گلخانه
میزان تابش خورشید و زاویه تابش آن در فصول مختلف سال تأثیر زیادی بر رشد گیاهان دارد. در مناطقی با عرض جغرافیایی کمتر از ۴۰ درجه، توصیه میشود گلخانهها در جهت شمالی-جنوبی ساخته شوند تا بیشترین نور را دریافت کنند. در عرضهای بالای ۴۰ درجه، جهتگیری شرقی-غربی مناسبتر است. همچنین، در مناطق بادخیز، باید جهتگیری گلخانه با توجه به باد غالب منطقه انتخاب شود تا از آسیبهای ناشی از بادهای شدید جلوگیری شود.
دما و رطوبت
دمای محیط و رطوبت نسبی هوا از عوامل کلیدی در رشد گیاهان هستند. انتخاب مکانی با دمای معتدل و رطوبت مناسب میتواند نیاز به سیستمهای تهویه، گرمایش و سرمایش را کاهش داده و هزینهها را بهینه کند.
باد و تهویه
بادهای شدید میتوانند به ساختار گلخانه آسیب رسانده و همچنین باعث افزایش تبخیر و کاهش رطوبت شوند. بنابراین، انتخاب مکانی که از بادهای شدید محافظت شده باشد یا استفاده از بادشکنها ضروری است. در مناطقی با بادهای غالب، جهتگیری گلخانه باید بهگونهای باشد که با جهت باد غالب همراستا نباشد، بلکه عمود بر آن قرار گیرد تا از آسیبهای ناشی از باد جلوگیری شود.
منابع آب
کیفیت آب آبیاری تأثیر مستقیم بر رشد و سلامت گیاهان دارد و در انتخاب مکان احداث گلخانه باید به آن توجه ویژهای داشت. عواملی مانند شوری، سختی، نسبت جذب سدیم (SAR) و pH آب میتوانند بر خاک و گیاهان تأثیرگذار باشند. برای مثال، شوری بالا میتواند جذب آب توسط ریشهها را کاهش داده و به پژمردگی گیاه منجر شود. همچنین، pH نامناسب میتواند بر دسترسی گیاه به عناصر غذایی تأثیر گذاشته و مشکلاتی را ایجاد کند. بنابراین، ارزیابی و کنترل کیفیت آب آبیاری در انتخاب مکان گلخانه ضروری است تا از مشکلات احتمالی جلوگیری شود.
زهکشی و خصوصیات خاک
برای احداث گلخانه، باید خاک منطقه از جنبههای مختلف بررسی شود. شوری خاک باید اندازهگیری شود، زیرا شوری زیاد مانع از جذب آب و مواد غذایی توسط گیاهان میشود. مقدار ماده آلی خاک اهمیت زیادی دارد زیرا به بهبود ساختار خاک و فراهم آوردن مواد مغذی برای گیاه کمک میکند. همچنین باید از آلودگی خاک به عوامل بیماریزا مانند قارچها و باکتریها اطمینان حاصل کرد. علاوه بر این زهکشی خاک باید مناسب باشد تا آب اضافی در اطراف ریشهها تجمع نکند. pH خاک باید در محدوده مناسب برای رشد گیاهان (بین 5.5 تا 7.5) باشد و ساختار خاک نیز باید به گونهای باشد که تهویه و جذب آب به درستی صورت گیرد.
دسترسی به امکانات و توسعه آینده
نزدیکی به جادههای اصلی، منابع انرژی (برق، گاز) و ارتباطات میتواند به بهبود عملیات گلخانه کمک کند. همچنین، در نظر گرفتن فضای کافی برای توسعه آینده، انبارها و سایر تأسیسات مرتبط ضروری است. با در نظر گرفتن این عوامل اقلیمی و محیطی، میتوان مکان مناسبی برای احداث گلخانه انتخاب کرده و شرایط بهینه برای رشد گیاهان را فراهم نمود.
ملاحظات زیستمحیطی و فاصله از منابع طبیعی
رعایت فاصله مناسب با منابع آبی، صنایع آلاینده و ملاحظات زیستمحیطی، به حفظ سلامت گیاهان و جلوگیری از مشکلات ناشی از آلودگی کمک میکند. برای مثال، حداقل فاصله گلخانهها از رودخانهها و دریاها باید رعایت شود تا از خطرات سیلاب و رطوبت بیش از حد جلوگیری گردد.
نیروی کار و بازار مصرف
دسترسی به نیروی کار ماهر و بازارهای مصرف نزدیک میتواند به بهبود بهرهوری و کاهش هزینههای حمل و نقل کمک کند. برای مثال، احداث گلخانه در نزدیکی مراکز جمعیتی میتواند به سهولت دسترسی به نیروی کار و بازار فروش منجر شود.
بررسی مسائل طبیعی و مخاطرات محیطی
بررسی خطراتی مانند سیلاب، بارش تگرگ و برف و سایر مخاطرات طبیعی در منطقه انتخابی ضروری است. احداث گلخانه در مناطقی با خطر بالای سیلاب یا سایر بلایای طبیعی میتواند به خسارات جبرانناپذیری منجر شود.
